TÜRKİYE’DE TİCARET BAKANLIĞI’NDA YETKİ VE SORUMLULUK SORUNU!

Zaman zaman yazılarımda kamu kurumlarının işleyişini, merkezi bürokrasinin hantallığını ve vatandaşın karşılaştığı uygulama sorunlarını dile getiriyorum.

Bugün üzerinde durmak istediğim konu, bizzat tarafı ve çoğu kez mağduru olduğum, Ticaret Bakanlığının taşra teşkilatında giderek daha fazla hissedilen bürokratik vesayet anlayışıdır.

Bürokratik vesayet, yalnızca yetkinin merkezde toplanması değildir. Taşradaki kamu yöneticilerinin karar alma ve inisiyatif kullanma imkânlarının daraltılması, en basit konularda bile Ankara’dan görüş veya onay beklemek zorunda bırakılmasıdır.

Özellikle son üç yıldır işim gereği muhatap olduğum Kocaeli İl Ticaret Müdürlüğünde karşılaştığım merkeziyetçi anlayış ve bürokratik işleyişteki hantallık nedeniyle bu anlayışın sorgulanması gerektiğini düşünüyorum.

Şöyleki; bir vatandaş veya esnaf düşünün, çözümü bulunduğu ildeki müdürlükten beklerken sürekli aynı cevapla karşılaşıyorsa ve her şey bakanlığa havale ediliyorsa burada ciddi bir sorun var demektir:

“Bu konuda Ankara’dan görüş almamız gerekiyor, bizim yetkimiz yok, Bakanlık yetkili…”

Bu cevabı son üç yılda çok sık duydum.

Peki, o zaman taşra teşkilatları neden var diye sormak gerekmez mi?

İl müdürlükleri sadece evrak alıp gönderen, yazışma yapan ve Ankara’dan gelecek cevabı bekleyen birimler midir?

Elbette mevzuatın açık olmadığı, farklı yorumlara ihtiyaç duyulan veya ülke genelinde uygulama birliği gerektiren konularda Bakanlığın görüşüne başvurulabilir. Buna kimsenin itirazı olmaz. Ancak her konunun merkeze taşınması, her kararın Ankara’ya bırakılması ve yerel yöneticilerin inisiyatif kullanmaktan kaçınması başka bir meseledir.

Bunun adı koordinasyon değil, bürokratik vesayet anlayışıdır.

Ancak burada bir konunun altını özellikle çizmek gerekiyor. Mesele, her il müdürlüğünün her konuda bağımsız olarak ceza kesmesi değildir. Elbette yetkinin kanunla belirlenmesi ve mevzuata uygun kullanılması şarttır.

Nitekim 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un 78. maddesi, Bakanlığın idari yaptırım yetkisini taşrada Ticaret İl Müdürlüklerine devredebilmesine de imkân tanımaktadır. Bu düzenleme, taşra teşkilatının karar mekanizmasında daha etkin rol alabileceğini göstermektedir.

Dolayısıyla sorun yalnızca yetkinin nerede kullanılacağı değil, taşra teşkilatlarının karar süreçlerine ne ölçüde katıldığı ve üstlendiği görevlerin sonuçları hakkında ne kadar bilgilendirildiğidir.

Bir başka konuda şikayetçi vatandaşa çoğu zaman şu minvalde cevap veriliyor:

“Yapılan inceleme neticesinde ilgili hakkında idari yaptırım uygulanmıştır.”

İyi de nasıl bir yaptırım?

Hangi mevzuat hükmüne aykırılık tespit edilmiştir? Hangi kanunun hangi maddesi uygulanmıştır? Şikâyet konusu nasıl sonuçlandırılmıştır?

Uygulanan yaptırımın türü ve miktarı nedir?

Bu bilgiler neden vatandaşa açık ve anlaşılır biçimde bildirilmiyor?

Şikâyetçi vatandaşa yapılan incelemenin sonucu, tespit edilen aykırılığın hukuki dayanağı ve açıklanabilecek yaptırım bilgileri açık, anlaşılır ve gerekçeli biçimde bildirilmelidir.

Şeffaflık dediğimiz şey tam da budur.

Devlet yönetiminde yetki kadar sorumluluk da önemlidir.

İl müdürüne görev ve sorumluluk veriyorsanız, o görevi yerine getirecek yetkiyi de vermelisiniz.

Yetki vermeden sorumluluk yüklemek, yöneticiyi sadece imza atan bir memuriyete dönüştürmekten başka bir şey değildir.

Bu anlayışın bedelini haliyle vatandaş ödüyor. İşler uzuyor, zaman kaybı yaşanıyor, esnafın ve işletmelerin sorunları büyüyor. Bir dosyanın masadan masaya dolaşması, aynı konuda defalarca yazışma yapılması ne vatandaşa ne de devlete zaman kazandırıyor. Üstelik kamu kurumlarının iş yükü de gereksiz yere artıyor.

Oysa taşra teşkilatları, bulundukları bölgenin ihtiyaçlarını ve sorunlarını en yakından bilen birimlerdir. Mevzuatın kendilerine tanıdığı yetkiyi kullanmaları ve karar alırken sorumluluk üstlenmeleri gerekir.

Elbette her işlem mevzuata uygun olmalı, kamu yararı gözetilmeli ve gerektiğinde hesap verilebilmelidir. Ancak mevzuata bağlılık ile inisiyatifsizliği birbirine karıştırmamak da gerekir.

Bakanlıkların görevi her kararı kendilerinin vermesi değil, taşra teşkilatlarının mevzuat çerçevesinde sağlıklı karar alabileceği sistemi kurmaktır. İl müdürlükleri de kendilerine verilen yetkinin arkasında durmalı, sorumluluk almaktan kaçınmamalıdır.

Çünkü devlet yönetimi, bir işi üst makama havale etmek değildir.

Ticaret Bakanlığına buradan açık çağrımızdır:

Mevzuatın izin verdiği işlerde özellikle fahiş fiyat konusunda karar alma ve yaptırım yetkisini taşraya bırakın.

İl müdürlerine sadece görev vermekle yetinmeyin, o görevleri yapabilecek yetkiyi de verin.

Vatandaşın işini kolaylaştırmak yerine zorlaştıran bürokrasiye artık son verin.

Ankara’dan talimat bekleyen değil, bulunduğu yerde sorun çözen bir taşra teşkilatı istiyoruz.

İl müdürleri sorumluluk almaktan kaçınmasın, Bakanlık da onların önünü açsın.

Çünkü vatandaşın beklentisi daha fazla yazışma değil, daha hızlı çözüm; daha fazla bürokrasi değil, işini bilen ve sorumluluk alan bir kamu yönetimidir.

Selam ve saygılarımla.